Bij de Here schuil ik
Herman van Hartingsveld in het Nederlands Dagblad, 19 november 1999:
De jubileum-cd van het Nederlands Dagblad heeft een bijzondere inhoud: samenzang, koorzang, een jeugdkoor, een dwarsfluit en begeleiding op orgel en piano. Ter gelegenheid van het 55-jarig jubileum van de krant kreeg de journalist en organist Peter Sneep opdracht een cd te maken. De opname bevat onder meer de psalmen 11, 63, 67, 80 en 95. Een goede keuze, temeer omdat deze maar sporadisch op cd’s te vinden zijn. Het zijn psalmen met een bijzondere karakteristiek: ‘Getuigenissen van de worsteling van Gods kinderen met eigen vlees en wereld, maar ook van Zijn uitbundige redding van mensen. Vanuit die werkelijkheid wil het ND ook dagelijks schrijven,’ lees ik in het programmaboekje.
Voor de samenzang waren op 11 september vele zangers en zangeressen uit heel Nederland naar de Gereformeerde Kerk van Rotterdam-Delfshaven gekomen, de voormalige thuiskerk van Peter Sneep. Hij bespeelde opnieuw het orgel waar hij in het begin van zijn loopbaan al vele malen tijdens kerkdiensten was te vinden. Te horen is dat hij al vroeg werd geïnspireerd door het bijzondere spel van de vaste organist van de kerk, Wim Roos.
Het begin van de cd verrast onmiddellijk. Het lijkt wat mysterieus, maar het zijn zachte, bijzondere orgelklanken die voorafgaan aan Psalm 11. Sneep zegt er zelf van: ‘Het voorspel bij deze psalm ademt een Frans-romantische sfeer, die de geborgenheid van het “Bij de Here schuil ik” uitstraalt.’ Hij doet dat met de registers Viola 8’ en Celeste 8’ van het bovenwerk die samen de fraaie basis vormen waarop met de Spitsfluit 4’ van het hoofdwerk voorzichtig de melodie van de antifoon van Psalm 11 wordt ingeleid. Naast deze psalm zijn ook de psalmen 63 en 80 door hem voorzien van een antifoon, een refrein dat door koor en/of gemeente gezongen wordt en waarvan de tekst uit de onberijmde psalm werd genomen. Dirk Zwart componeerde de antifoon bij Psalm 95.
De stijl van de antifonen sluit mooi aan bij de tekst en melodie van de psalmen. Dat moet ook, wil zo’n antifoon het ‘doen’. En je hoort het: na elke antifoon volgt, bijna naadloos, de gemeentezang. Dat is knap, ja het werkt inspirerend bij het zingen. Je ervaart weer hoe mooi de minder bekende psalmen dan klinken en hoe dit uitnodigt tot zingen.
Een ander belangrijk deel op deze plaat is de inbreng van het Gemeentekoor Rotterdam-Centrum onder leiding van Dirk Zwart. De dirigent is cantor van de Gereformeerde Kerk van Rotterdam-Centrum. Met zijn koor werkt hij onder meer mee aan bijzondere kerkdiensten. Hij heeft veel muzikaliteit in huis en laat dat horen in de bewerkingen die hij voor deze psalmen en een aantal nieuwe liederen heeft geschreven. Zwart bewandelt beslist geen platgetreden paden maar voegt echt iets toe aan de verklanking van het gezongene.
Het valt op, dat er een duidelijke parallel is in wat hij en Sneep doen, beiden hebben meermalen hun inbreng in één en dezelfde psalm. Stijlverschil tussen beiden is moeilijk te ontdekken.
Het gemeentekoor zingt met orgelbegeleiding van Boudewijn Zwart nog een aantal motetten van Dirk Zwart, zoals ‘Aller ogen wachten op U’, de kerntekst van Psalm 145, ‘Geworteld en gegrond in de liefde’ (Efeze 3: 17b-21), ‘Onze Vader’ en een ‘Doxologie’ (Ere zij aan God de Vader, de Zoon en de Heilige Geest).
Fluitiste Suzan Zwart noem ik met ere om haar bijzondere spel. Een aantal keren horen we haar solistisch, bijvoorbeeld bij de inleiding op het laatste vers van Psalm 11. Haar manier van spelen nodigt uit tot luisteren en roept verwachting op. Ook op andere momenten tijdens de samenzang wordt de fluitpartij voorzichtig en heel bescheiden ‘ergens’ ingevoed, en juist op momenten die je niet verwacht. Het geheel krijgt daardoor een bijzondere dimensie (Psalm 63).
Na de psalmen volgen zes liederen voor kinderkoor op teksten van Ria Borkent. Zij schreef de teksten naar aanleiding van een aantal ‘Ik ben’-teksten uit het Johannes-evangelie: Ik ben het licht van de wereld, Ik ben de goede herder, Ik ben de weg, Ik ben de wijnstok, Ik ben het levensbrood en Ik ben de opstanding.
Jeugdkoor Rejoice onder leiding van Edwin Velvis zingt de liederen: koorzang op zeer goed niveau. Dirk Zwart schreef de muziek en begeleidt ook zelf op de piano. Ook hierbij kom je opnieuw onder de indruk van de fluitpartij. Als de kinderen zingen ‘maar slechte herders huilen met de wolven in het bos’, dan huilt de fluit ook. Zoiets gebeurt ook in het lied ‘Ik ben de weg’, waarin bij de zin ‘de echte Jacobsladder, de enige weg omhoog’ de uitbeelding van de tekst op de piano hoorbaar is in naar boven schuivende accoorden.
Het ND-jubileumgeschenk is een muzikale ontdekkingsreis. Een bijzondere reis. Een handreiking die ook waardevol is in kerkmuzikale zin. En dat is iets anders dan muziek in de kerk.
P.W. van de Wege in het Reformatorisch Dagblad, 15 maart 2000:
Vorig jaar bestond het Nederlands Dagblad 55 jaar. Bij dat jubileum verscheen een cd met muziek voor koor- en gemeentezang en diverse instrumenten, geschreven door Peter Sneep (journalist en musicus) en Dirk Zwart (neerlandicus en musicus). Van de vele uitvoerenden naast Zwart en Sneep zelf noem ik Suzan Zwart (fluit), Boudewijn Zwart (orgel), Jeugdkoor Rejoice en Gemeentekoor Rotterdam-Centrum. Nadeel van het veelzijdige deelnemersveld is dat het een hele puzzel is wie wat waar uitvoert, ondanks de nauwgezette verantwoording in het cd-boekje. Voordeel is de variatie die de cd biedt. Variatie in de zang voor de eredienst: deze cd wil graag laten horen hoe die verwezenlijkt kan worden, bijvoorbeeld door beurtzang en refreinen. Vanwege deze doelstelling en vanwege de overtuigende manier waarop ze in praktijk wordt gebracht, is deze cd meer dan een jubileumpresentje.
Het is gemakkelijk een paar sterke punten te noemen. De repertoirekeuze is origineel: geen ‘toptien psalmen’, maar de Psalmen 11, 63, 67, 80 en 95. Verder liederen naar een onberijmde bijbeltekst van Dirk Zwart en Ria Borkent, en een lied van Jan Wit. Dirk Zwart schreef de meeste muziek. Zowel hij als Peter Sneep weet de tekst prachtig te vangen in muziek. Geen voorspelbare harmonieën en wendingen, wel volop smaakvolle details. Als in Psalm 63 jakhalzen de goddelozen aanvallen, dan is dat in de harmonie te horen; het gewaagdst zijn de dissonanten, als orgelpunten, in Gezang 87. De fluit heeft een bescheiden maar doeltreffende rol gekregen in een aantal stukken en Suzan Zwart levert met haar muzikale, expressieve spel niet alleen versiering, maar voegt werkelijk iets toe.
Jammer dat in de eerste nummers het zangtempo aan de hoge kant is. Van bijvoorbeeld het ‘smachten en dorsten’ uit Psalm 63 is zo niets merkbaar. Het tempo lijkt hier een autonome waarde, geheel los van wat er gezongen wordt. Ook de orgelinzetten bij Psalm 63 en Psalm 95 lijden aan bloedarmoede. Later wordt de aanvankelijke starheid gelukkig doorbroken. Enkele tekstregels roepen theologische vraagtekens op.
Kon je een lied als ‘Geworteld en gegrond in de liefde’ van Dirk Zwart maar eens in een Engelse evensong horen, gezongen door een professioneel koor. Deze muziek verdient eigenlijk meer dan een uitvoering door goedwillende amateurs, al levert het koor juist in dit lied een fraaie prestatie. Ronduit indrukwekkend is het derde vers van ‘Heer, wij gedenken hier uw dood’, als orgel en stemmen samenklinken in een majestueuze climax. Voor koren en cantorijen is deze cd de moeite waard, ter inspirarie van bijvoorbeeld het toepassen van meer (wezenlijke) variatie.
Henk Ophoff in Eredienst, februari 2000:
Ter gelegenheid van het vijfenvijftigjarig bestaan van het Nederlands Dagblad heeft de krant een jubileum-cd uitgebracht. Inspirerende motor achter dit gebeuren was journalist/organist Peter Sneep, die vijf jaar geleden eveneens een cd-project (bege)leidde.
De cd geeft zonder opsmuk een kermuzikale praktijk weer: geen indrukwekkend virtuoos orgelspel of pogingen daartoe, geen effectbejag of uitprobeersels, maar een, over het algemeen, vrij sobere benadering van kerkmuziek. Heel sympathiek vind ik dat er gekozen is voor sober klinkende opnamelocaties. Geen oude grote kerken met veel nagalm, maar ‘gewone’ kerkgebouwen, voor de meeste kerkmensen zeer herkenbaar.
De cd begint met samenzang van psalmen uit het Gereformeerd Kerkboek. Bij een aantal worden antifonen gezongen, de teksten ervan zijn afkomstig uit de onberijmde psalmtekst. Peter Sneep weet mensen zelfs te enthousiasmeren voor het zingen van minder bekende psalmen. De ‘gemeentezang’ beweegt zich in een stevig tempo en klinkt fris. De antifonen voegen iets toe en zijn muzikaal van goede kwaliteit.
Er wordt bewezen dat de oude psalmteksten in combinatie met de Geneefse melodieën nog lang niet versleten zijn en nog steeds een dankbare en onuitputtelijke bron van inspiratie kunnen vormen voor de gereformeerde kerkmuziekpraktijk.
Interessant is bijvoorbeeld Psalm 80, waarbij vrouwen en mannen zonder instrumentale begeleiding in canon zingen. Om te onthouden, in elke gemeente is dit namelijk toe te passen. Minder geslaagd vind ik de dwarsfluit met betrekking tot de samenzang bij Psalm 63. De krachtige en ongekunstelde gemeentezang krijgt daardoor iets ‘weeks’. Ik weet wel, in veel gemeenten wordt dit instrument vaak ingezet, maar heeft voor mij iets teveel van een schoolmuziekcultuur.
Fluitiste Suzan Zwart speelt overigens voortreffelijk op deze cd, waar naast samenzang ook koorstukken van haar echtgenoot Dirk Zwart zijn vastgelegd. Het is een selectie van de koorstukken die hij gemaakt heeft voor het gemeentekoor van Rotterdam-Centrum.
In het klankidioom dat Zwart hanteert zijn invloeden te bespeuren uit het werk van o.a. Bernard Huijbers en John Rutter. Goed in het gehoor liggende harmonieuze stukken met een soepel, vocale stemvoering. De muziek is knap gemaakt, op subtiele wijze wordt de woord-toon-relatie gelegd. Met name in de zes liederen voor kinderkoor op teksten van Ria Borkent worden op genuanceerde wijze, zowel in de pianobegeleiding als in de fluitpartij, muzikale middelen gebruikt die zijn ingegeven door de tekst. Jeugdkoor Rejoice uit Roden zingt deze stukken muzikaal en beheerst. Het is jammer dat door de opname de klank van het koor nogal gedempt overkomt. Je mist de helderheid die deze jeugdige stemmen in werkelijkheid hebben. Wellicht is de studio-opname hier de oorzaak van.
Zwart geeft zelf te kennen dat deze zes stukken niet voor de kerkdienst geschreven zijn, maar wanneer de mogelijkheden het toelaten ze daar wel geschikt voor zijn. Ik kan me wel vinden in de gedachte van Zwart en besef tevens dat veel organisten deze stukken qua stijl niet meteen als kerkmuziek zullen aanmerken. Voorwaarde is natuurlijk de aanwezigheid van een kindercantorij, een goede pianist en een goede fluitist. Het is te hopen dat veel kinderkoren deze muziek op hun repertoire zullen zetten.
Verder bevat de cd o.a. het ‘Lied van de maaltijd onderweg’ van Ria Borkent en Peter Sneep en een voor de gemeente getoonzet ‘Onze Vader’ door Dirk Zwart. Met plezier heb ik deze cd beluisterd en ben weer bevestigd in de stelligheid dat de voedingsbodem in de Gereformeerde Kerken (vrijg.) goede en vruchtbare grond is. Er moeten echter wel, zoals bijvoorbeeld in Rotterdam, meer bekwame mensen aangesteld worden die als ‘hoveniers’ te werk gaan: zaaiend, plantend maar ook snoeiend. Het muzikale werk in de gemeente wordt dikwijls overgelaten aan jan en alleman, met als gevolg dat er te weinig uit en van de grond komt. Met deze cd wordt weer eens een bewijs geleverd dat het ook goed aangepakt kan worden.