Kerstcantate ‘De Wijzen uit het Oosten’

Roel Sikkema in het Nederlands Dagblad, 7-12-2007:

 

Het kerstverhaal lijkt op het eerste gezicht een sprookje. Het gaat over een klein kindje in een stal, over herders en engelen. Maar wie verder leest in de Bijbel, komt een geschiedenis vol dramatiek en leed tegen. Daarin spelen de de Wijzen uit het Oosten – de magiërs zoals de Nieuwe Bijbelvertaling zegt – een belangrijke rol. Immers, hun komst was voor koning Herodus de reden om alle kleine jongetjes in Betlehem te vermoorden.

          Dit Bijbelgedeelte is het onderwerp van deze kerstcantate van Ria Borkent en Dirk Zwart. Zwarts eigen gemeentekoor uit Rotterdam tekende voor de zangpartijen en werd voor de verandering gedirigeerd door Tom Löwenthal, een van de door Zwart bewonderde componisten van liederen van Huub Oosterhuis. Dat bood Dirk Zwart de mogelijkheid zelf de pianopartij van de cantate voor zijn rekening te nemen.

          De cantate klinkt in een langzamerhand bekend Zwart-idioom: melodieus, zangerig, met fraaie akkoorden en modulaties. Maar dat levert zeker bij deze cantate geen lieflijke, zoetige muziek op. Het eerste onderdeel begint sterk met het lied ‘Waarom zijn de volken opstandig’, een verwoording van Psalm 2. Prachtige woorden, die inspireren tot heftige muziek. Sterk is ook het slotlied, ‘Sta op, ga het licht tegemoet’, waar de melodie wordt ondersteund door eenvoudige akkoorden die in de verte aan kerkklokken doen denken. De enige variatie is hier dat de melodie in het tweede couplet tweestemmig in canon, en in het derde vierstemmig in twee canons wordt gezongen, waarbij het tweede couplet een toon hoger klinkt dan het eerste en derde. Een subtiele verandering, die wel opeens voor een heel andere muzikale sfeer zorgt. Heel verstild klinkt daarentegen ‘Het waren kleine kinderen’, waar de cello – bespeeld door Myrte van Hulst – heel droevig het lied inleidt.

          ‘De Wijzen uit het Oosten’ is een verrijking van het kerstrepertoire, dat volgend jaar een plaats verdient op de programma’s van koren. In tegenstelling tot eerdere cd’s met werk van het duo Borkent/Zwart werden nu ook de te lezen Bijbelgedeelten opgenomen, voortreffelijk gelezen door Henk van Ulsen. Een goede greep, evenals de vier liederen die voorafgaan aan de cantate.

 

 

Jaco van der Knijff in het Reformatorisch Dagblad, 10-12-2007:

 

Kerkmusicus Dirk Zwart gaat door met het produceren van kerkmuziek. Naast talloze kleinere composities verschenen inmiddels van zijn hand drie grote re werken: een kerstoratorium (‘Licht voor de wereld’), een paasoratorium (‘Het Lam dat ons doet leven’) en een kerstcantate (‘De Wijzen uit het Oosten’). De laatste compositie, met teksten van Ria Borkent, is nu op cd gezet.

          Voor deze gelegenheid nodigde Zwart de musicus Tom Löwenthal uit om als gastdirigent op te treden voor zijn eigen Rotterdamse gemeentekoor; zo kon hij zelf de pianopartij voor zijn rekening nemen. Een andere gast is acteur Henk van Ulsen, die de Schriftlezingen die in de cantate verwerkt zijn, op een waardige manier verzorgt.

          Volgens Zwart schieten de wijzen uit het Oosten er in ons kerkelijk jaar een beetje bij in. Reden voor de cantor-organist om zijn jongste compositie te wijden aan het kerstverhaal zoals Mattheüs dat vertelt. Een verhaal dat focust op Jozef en op de lijn naar koning David: Jezus is de beloofde Koning. Daarom begint de cantate met Psalm 2, om met gebruikmaking van allerlei oudtestamentische motieven (Bileam, uittocht uit Egypte, Efraïm, Jesaja 9) het verhaal van de wijzen te vertellen. De compositie sluit af met het toekomstvisioen uit Jesaja 60. Een prachtige dichterlijke preek van Borkent!

          Ook Zwart ‘preekt’ met zijn muziek. Neem de heftige manier waarop de woedende heidenen van Psalm 2 zijn verklankt. Of de indrukwekkende manier waarop het lied over de vermoorde kinderen van Bethlehem is getoonzet. Boeiend en apart is het slot: de begeleiding van de piano telt slechts één maat, waarop het koor zijn melodie zingt. Prachtig gevonden.

          Ondanks het feit dat het gemeentekoor uit amateurs bestaat, wat geregeld te horen is, biedt deze cd muzikaal veel. Laat deze cantate de komende kerstdagen maar voor muzikale verrijking en Bijbelse verdieping zorgen.